Mùa mưa thường được xem là thời điểm thuận lợi để cây trồng sinh trưởng nhờ nguồn nước dồi dào, đất đủ ẩm và phân bón dễ hòa tan. Tuy nhiên, trên thực tế, không ít nhà vườn gặp tình trạng dù đã bón phân đầy đủ nhưng cây vẫn vàng lá, chậm ra đọt, bộ rễ kém phát triển, thậm chí suy yếu sau những đợt mưa kéo dài.

Nguyên nhân không hẳn nằm ở lượng phân bón nhiều hay ít, mà còn phụ thuộc vào điều kiện đất, bộ rễ và khả năng hấp thu dinh dưỡng của cây.

Mưa nhiều có thể làm giảm hiệu quả phân bón

Nước là điều kiện quan trọng giúp hòa tan và vận chuyển dinh dưỡng trong đất đến vùng rễ. Tuy nhiên, khi lượng mưa quá lớn hoặc kéo dài, nước có thể cuốn một phần dinh dưỡng xuống sâu khỏi vùng rễ hoặc theo dòng chảy bề mặt ra khỏi khu vực canh tác.

Đặc biệt ở những vùng đất dốc, đất nhẹ hoặc khả năng giữ dinh dưỡng thấp, hiện tượng rửa trôi có thể diễn ra mạnh hơn. Vì vậy, lượng phân được đưa xuống ruộng, vườn chưa chắc đã tương đương với lượng dinh dưỡng mà cây thực sự sử dụng được.

Nếu tiếp tục tăng lượng phân để bù lại mà không đánh giá điều kiện thực tế của đất và cây, chi phí sản xuất có thể tăng nhưng hiệu quả chưa chắc được cải thiện.

Đất quá ẩm khiến bộ rễ hoạt động kém

Một nguyên nhân quan trọng khác là tình trạng dư thừa nước trong đất.

Khi mưa liên tục và hệ thống thoát nước không tốt, các khoảng trống trong đất bị nước chiếm chỗ, làm giảm lượng oxy cung cấp cho bộ rễ. Trong điều kiện thiếu oxy, hoạt động của rễ bị ảnh hưởng, khả năng hút nước và dinh dưỡng cũng suy giảm.

Đây là lý do có những vườn cây được bón phân đầy đủ nhưng cây vẫn biểu hiện thiếu dinh dưỡng. Vấn đề lúc này không đơn thuần là "thiếu phân", mà là bộ rễ không đủ khỏe để hấp thu lượng dinh dưỡng có trong đất.

Nếu tình trạng úng kéo dài, rễ còn có nguy cơ tổn thương, tạo điều kiện thuận lợi cho một số tác nhân gây bệnh phát triển.

Bón nhiều chưa chắc cây hấp thu được nhiều

Trong canh tác, hiệu quả sử dụng phân bón phụ thuộc vào nhiều yếu tố như loại đất, độ pH, độ ẩm, sức khỏe bộ rễ, giai đoạn sinh trưởng và nhu cầu dinh dưỡng của từng loại cây.

Do đó, việc tăng lượng phân khi thấy cây phát triển chậm chưa chắc là giải pháp phù hợp.

Trong mùa mưa, nếu bón lượng lớn phân trong một lần, nhất là trước những đợt mưa lớn, nguy cơ thất thoát dinh dưỡng có thể tăng. Ngược lại, việc lựa chọn thời điểm thích hợp, điều chỉnh lượng bón và chia thành nhiều lần có thể giúp cây sử dụng dinh dưỡng hiệu quả hơn.

Quan trọng hơn, người trồng cần quan sát tình trạng thực tế của cây. Khi bộ rễ đang suy yếu do úng nước, việc ưu tiên thoát nước, cải thiện môi trường vùng rễ có thể cần thiết hơn so với tiếp tục bổ sung lượng lớn phân bón.

Cần chú ý cân đối dinh dưỡng

Cây trồng cần nhiều nhóm dinh dưỡng khác nhau để duy trì quá trình sinh trưởng và phát triển. Vì vậy, chỉ tập trung bổ sung một hoặc một vài thành phần mà thiếu sự cân đối có thể làm giảm hiệu quả sử dụng phân bón.

Trong mùa mưa, điều kiện đất thay đổi liên tục cũng ảnh hưởng đến khả năng cung cấp và hấp thu các chất dinh dưỡng. Người trồng cần căn cứ vào từng loại cây, giai đoạn sinh trưởng, điều kiện đất đai và thời tiết để xây dựng chế độ dinh dưỡng phù hợp.

Đối với cây lâu năm, việc theo dõi biểu hiện của lá, chồi non, bộ rễ và khả năng sinh trưởng sau mỗi đợt bón là cơ sở quan trọng để điều chỉnh lượng phân ở những lần tiếp theo.

Bón phân mùa mưa cần đúng thời điểm

Để nâng cao hiệu quả sử dụng phân bón trong mùa mưa, bà con nên chủ động theo dõi dự báo thời tiết và hạn chế bón ngay trước những trận mưa lớn.

Ở những khu vực thường xuyên xảy ra úng, cần ưu tiên khơi thông rãnh thoát nước, tạo độ thông thoáng cho đất và vùng rễ. Khi điều kiện đất ổn định, có thể tiến hành bổ sung dinh dưỡng với lượng phù hợp.

Thay vì dồn lượng phân lớn vào một lần, tùy loại cây trồng và điều kiện canh tác, có thể cân nhắc chia nhỏ lượng phân thành nhiều lần bón. Cách làm này vừa giúp dinh dưỡng được cung cấp phù hợp hơn với nhu cầu của cây, vừa hạn chế nguy cơ thất thoát khi gặp mưa lớn.

Muốn cây khỏe, cần chăm từ đất và bộ rễ

Bón phân chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi cây có bộ rễ khỏe và môi trường đất thuận lợi cho quá trình hấp thu dinh dưỡng.

Do đó, trong mùa mưa, nhà nông không nên chỉ quan tâm đến câu hỏi "bón bao nhiêu phân" mà cần đồng thời chú ý đến khả năng thoát nước, tình trạng đất, sức khỏe bộ rễ và nhu cầu dinh dưỡng của cây ở từng giai đoạn.

Bón đúng loại, đúng lượng, đúng thời điểm và phù hợp với điều kiện thực tế không chỉ giúp cây hấp thu dinh dưỡng tốt hơn mà còn góp phần tiết kiệm chi phí, hạn chế thất thoát phân bón và nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp.